Wystawa „Przestrzenie tęsknoty” prezentuje surrealistyczną i magiczną poetykę obrazu w sztuce NRD – artystyczną utopię wykraczającą poza polityczno-estetyczne wytyczne.
Roger Garaudy, profesor filozofii i członek Komunistycznej Partii Francji, postulował niegdyś „realizm bez granic” (1963), domagając się większej swobody estetycznej w ramach marksistowskiej teorii sztuki. Jego podejście stanowiło zerwanie z paradygmatami stronniczości, więzi z ludem i zrozumiałości, które do tej pory wielu twórców sztuki w NRD i Europie Wschodniej postrzegało jako dogmatyczne. Jego otwarte rozumienie realizmu stało jednak w sprzeczności z socjalistyczną polityką kulturalną, która odrzucała idee Garaudy’ego jako burżuazyjny rewizjonizm. Mimo to jego idee wywarły wpływ przede wszystkim w NRD i pozwoliły artystkom i artystom tworzyć przestrzenie obrazowe, za pomocą których w subtelny sposób podważały oni polityczno-estetyczne wytyczne realizmu socjalistycznego.
Wystawa „Przestrzenie tęsknoty”, prezentująca około 50 dzieł wypożyczonych oraz pochodzących z kolekcji sztuki w Neubrandenburgu, pokazuje, w jaki sposób ta wolność znajduje odzwierciedlenie w dziełach sztuki NRD: Artyści eksperymentowali z konstrukcjami przestrzennymi Pittura Metafisica, z magicznymi scenami, które otwierają się przed widzem niczym światy snów, aż po groteskowe pejzaże i postacie przypominające średniowieczne przedstawienia demonów. W narracyjnych, mitycznych kompozycjach pojawiają się tajemnicze istoty i poetyckie światy, które rozwijają europejski surrealizm, a niekiedy go przekraczają lub abstrahują. Labiryntowe, zawalające się przestrzenie oderwają obrazy od rzeczywistości i otwierają utopie. Architektury sprawiają wrażenie scenografii, a sceny przypominają inscenizowane sztuki teatralne. Postać ludzka jawi się jako wizjoner, przemienia się, wtapia w dziwaczne otoczenie lub próbuje od niego uciec. Dzieła te nie służą żadnym celom politycznym ani społecznym, lecz tworzą artystyczne schronienie w innej rzeczywistości.
Realizm magiczny i surrealizm pozwoliły artystom w NRD na wypracowanie poetyki obrazu wykraczającej poza wytyczne tematyczne czy formalne, w której nadzieja, wątpliwości, opór i rezygnacja stały się głównymi motywami światów obrazowych, które wykraczają poza konformistyczne przedstawienia rzeczywistości i poruszają się w sferze magii – i do dziś nie straciły nic ze swojej fascynacji.
