Het concert toont Palestrina's meesterwerken en hun vormende invloed op de kerkmuziek van de Renaissance tot nu.
Giovanni Pierluigi da Palestrina: icoon van de religieuze muziek en meester van het contrapunt
Het Ensemble Polyharmonique uit Berlijn, bekend van televisie, talloze cd's en video's, wijdt zijn concerten aan de legendarische componist Palestrina.
Giovanni Pierluigi da Palestrina wordt beschouwd als een van de belangrijkste componisten van de Renaissance en wordt vaak de "redder van de kerkmuziek" genoemd. In 2025 viert de muziekwereld de 500e verjaardag van zijn geboorte. Geen enkele andere componist uit zijn tijd creëerde vocale muziek die zo meesterlijk tekstbegrip, helderheid en sensuele schoonheid combineert - en tot op de dag van vandaag blijft inspireren. Zelfs de romantici zagen in hem een bovennatuurlijke grootheid: E.T.A. Hoffmann sprak over akkoorden die "als verblindende stralen" vielen, Richard Wagner noemde zijn motetten een "spirituele openbaring" en Giuseppe Verdi eerde hem als de "ware koning van de gewijde muziek". Friedrich Nietzsche tenslotte beschreef Palestrina's werken als "onuitsprekelijk subliem en heilig".
Het programma opent met het feestelijke Paasmotet Haec Dies, waarvan de uitgebreide polyfonie de muzikale toon zet voor het concert. De parodiemis Assumpta est Maria betovert met zijn heldere klankkleur, waarbij minder wordt vertrouwd op strikte imitatie dan op duidelijke akkoordblokken. In het Kyrie worden imitatieve passages afgewisseld met harmonisch gekarakteriseerde delen, die hun speciale expressie ontvouwen door vaardige vocale constellaties.
Palestrina's invloed reikt veel verder dan Italië. Zijn stijl stond ook model voor de protestantse kerkmuziek in Duitsland. Een voorbeeld hiervan is het motet Nun bitten wir den heiligen Geist van Michael Praetorius, dat Palestrina's heldere polyfonie overneemt en tegelijkertijd hint naar de expressieve stijl van de barok. In het volgende Credo van de Missa Assumpta est Maria valt het Crucifixus met vier hoge stemmen (SSAA) op, dat het verdriet van Moeder Maria delicaat benadrukt.
Met het Passie-motet Adoramus te van Felice Anerio duikt het programma in een donkere klankwereld. Anerio, ooit zanger in de Cappella Giulia onder Palestrina, werd na Palestrina's dood in 1594 componist voor de pauselijke kapel.
Palestrina's Lamentatie voor Heilige Zaterdag (Les III, Boek III) laat een ander facet van zijn werk zien: donker, ingetogen, contemplatief. Ver verwijderd van de heldere Mariadevotie ontvouwt zich hier een diepe emotionele intensiteit, culminerend in de beklemmende regel "Jeruzalem, Jeruzalem, wend u tot de Heer uw God".
Een hedendaagse referentie ontstaat met Infelix ego, een Latijnse parafrase van de 51e Psalm. Het werd geschreven door de Dominicaanse monnik Girolamo Savonarola (1452-1498), die in Florence een streng religieuze theocratie vestigde, maar al snel op verzet stuitte. In 1498 werd hij veroordeeld voor ketterij en onder marteling gedwongen zijn geloof te herroepen. In de nacht voor zijn executie schreef hij deze ontroerende tekst - een innerlijke monoloog die varieert van schuld en angst tot de hoop op verlossing. Savonarola's nalatenschap beïnvloedde componisten als Adrian Willaert, Roland de Lassus, Cipriano de Rore en William Byrd, die het gebruikten om enkele van de meest beklijvende zettingen van de 16e eeuw te creëren. Ensemble Polyharmonique gaf de Vlaamse componist Erik Van Nevel (*1956) de opdracht om Infelix ego op muziek te zetten voor zes stemmen. Zijn interpretatie combineert een rijke, van dissonantie verzadigde klankwereld met stijgende en dalende retorische figuren. Fragmenten van Luthers koraal Aus tiefer Not schrei ich zu dir en Erhart Hegenwalt's Erbarm dich mein (1524) lopen door het werk en intensiveren de dramatische expressie. De afwisseling tussen polyfonie en homofonie weerspiegelt de emotionele onrust van de tekst.
Na deze donkere tonen brengen het motet Congratulamini mihi, het Sanctus en het Agnus Dei van de Missa Assumpta est Maria de helderheid en helderheid terug die Palestrina de titel Musicae princeps - "Prins van de Muziek" - opleverde. De bekronende finale is het motet Assumpta est Maria, dat Maria's Hemelvaart viert in jubelende engelenkoren. Een finale die opnieuw Palestrina's tijdloze meesterschap benadrukt - met muziek die ook in de 21e eeuw nog harten raakt.
Meer op https://polyharmonique.eu/
Video's: https://www.youtube.com/@polyharmonique/videos
Toegang €15 (kassa, vooraf reserveren online mogelijk)
